تبلیغات
اسلام دین جاودانگی - تقطیع عروض
 
اسلام دین جاودانگی
عده ای با زهد کردند پرس ِجو __عده ای با عقل کردند جست ِجو--عده ای هم چون من ِ باده پرست --نیمه شب با باده کردند یاد از او--شب اف
درباره وبلاگ


(((روح پدرم شاد که می گفت به استاد--- فرزند مرا عشق بیاموز دگر هیچ )))رضا محمدی باتخلص شب افروز شاعر در سبک کلاسیک می باشم که از عزیزانم تقاضای ارسال آثار ارزشمندشان را دارم باشد که مجموعه ای زیبا فراهم شود 09100032381

مدیر وبلاگ : رضا محمدی (شب افروز)
نظرسنجی
برای سلامتی امام زمان(عج)مهمان شوید-التماس دعا












تقطیع عروض

همه ی همکاران فرهیخته می دانند که درس قافیه و عروض در مقطع پیش دانشگاهی درسی نو و حتی برای بعضی از دانش آموزان عزیز رعب آور است.بنابراین قصد داریم که این درس بسیار شیرین و فنی به گونه ای برای فراگیران آسان جلوه نماید،که با رغبت تمام به یادگیری این درس بپردازند.


آنچه در این وجیزه پیش رو دارید حاصل سال ها تجربه و تدریس در کلاس های مختلف است از این رو لازم ندانستیم که ارجاع و پانوشته هایی بدان بیفزاییم. درآغاز لازم می دانیم  به توضیح چند اصطلاح مهم و کلیدی این درس ؛ عروض، حرف،وزن، هجا و تقطیع بپردازیم.


 


عروض - علمی است که قواعد تعیین اوزان شعر(تقطیع) و طبقه بندی اوزان را، از جنبه ی نظری و عملی به دست می دهد.


حرف –هر واژه ای از اجزای کوچک و بی معنی ساخته می شود که به آن حرف گفته می شود و در عروض صورت ملفوظ  (واج)مورد نظر است نه شکل خطی آن .حرف خود به دو نوع؛ مصوت و صامت تقسیم می شود که مصوت هم به دو نوع مصوت بلند  (ا،و،ی)و مصوت کوتاه ( ــــــــــ ) است. غیر از این شش حرف، بقیه ی حروف صامت هستند.


وزن –از تساوی و رویارویی هجاهای کوتاه و بلند نظمی در گفتار حاصل می شود که به آن وزن می گویند.


هجا-مقدار صوتی که با هر ضربه ی هوا از ریه به بیرون می آید را هجا می گویند. تعداد هجای هر واژه وابسته به تعداد مصوت موجود در آن واژه است. هجا نیز به سه نوع کوتاه (u) ، بلند (- ) و کشیده (- u)تقسیم می شود.


 


 تقطیع–قطعه قطعه کردن واژه ها به صورت هجا،هجا را تقطیع هجایی و قطعه قطعه کردن مصراع یا بیت را به ارکان عروضی تقطیع به ارکان می نامند.


 


نکات قابل توجه در تعیین وزن شعر فارسی عبارتند از:


1) درست خواندن و درست نوشتن شعر فارسی (خط عروضی)


2) تقطیع هجایی


3)تقطیع به ارکان


4) اختیارات شاعری                                                


 


در خط عروضی و تقطیع هجایی


رعایت موارد زیر ضرورت دارد:


 1) در خط عروضی صورت ملفوظ (گفتاری)واژه ها نوشته می شود نه شکل مکتوب (نوشتاری )


        خواهش = خاهش   ،    تو = ت    ،    که =  ک     و...


 


 2) هرمصوت بلند از نظر امتداد (مقدار کشش صدا یا آوا) دو برابر مصوت کوتاه یا دو واج محسوب می شود.


     ( با ، بو ، بی ) هر کدام سه واج شمرده می شود ؛ چون یک واج صامت (ب)+ یک واج مصوت بلند (ا ، و، ی) است که خود از نظر امتداد دو واج  به حساب می آید.


 


  3) در هر واژه به تعداد مصوت (کوتاه یا بلند) هجا یا بخش وجود دارد ؛ مثلا   کلمه ی " برادر"سه هجادارد؛ سه مصوتدارد.


 


  4)هر مصوت (کوتاه یا بلند ) همیشه دومین حرف هجاست.چنانکه در واژه ی ( کتاب )می بینیم که مصوتهای ( ـــ )و  "ا  هر کدام دومین حرف هجاست. مصوت بلند زمانی مصوت بلند و دو واج محسوب می شود که هم دومین حرف هجا باشد


  وهم صدای ( آ ،او ، ای) بدهد.مثال: باد ،بود،بید و...


  


 5)نون ساکن(ن )بعد از مصوتهای بلند ( ا ، و، ی ) در یک هجا در خط عروضی به حساب نمی آید؛یعنی ،واژه های (جان ،خون و دین ) به ترتیب به صورت ( جا ، خو ،دی ) خوانده می شوند یا به حساب می آیند.


     نکته- اگر " چون " به معنی ( مثل و مانند =حرف اضافه و زیرا و هنگامی که=حرف ربط) باشد، ( ن) ساکن در خط عروضی حذف نمی شود و اگر به معنی ( چرا ،چطور و چگونه )باشد،( ن ) ساکن در خط عروضی حذف می گردد.


          زفراق چون ننالم من دل شکسته چون نی                   که بسوخت بندبندم ز حرارت جدایی


 


 6) "آ"در خط عروضیو در آغاز هجا سه واج به حساب می آید؛ چون در واقع برابر است با " همزه( ء) + ا"


   که همزه یک حرف صامت و "ا"یک مصوت بلند است که خود دو واج شمرده می شود.


 مثال:آب،مرآت، قرآن، مآخذ و...


 


7)اگر حروف (ا،و،ی)حروف اول و سوم و چهارم هجا باشند،در این صورت صامت به حساب می آیند و دیگر دو واج شمرده نمی شوند. در( ابر، وقت ،یاد) = حرف اول ، در ( مبدا ، نو، سیل )=حرف سوم  و در ( ناو ، چای) =حرف چهارم هجا هستندکه در هر حال چون دومین حرف هجا نیستند و صدای (آ،او، ای) نمی دهند، مصوت نیستند بلکه صامت به حساب می آیند.


 


8)اگر پیش از همزه حرف صامت باشد،همزه می تواند در تلفظ و خط عروضی حذف شود؛    پیش از= پیشز،  


   دانش آموز = دانشاموز ، دل افسرده = دلفسرده و...


 


9) در خط یا املای عروضی مصوتهای کوتاه یا حرکات باید نوشته شود تا در شمارش واج کمک کند.


               َس  لا  مَت   می  کُ  نَم  از  دِلُ  از  جان  = سلامت می کنم از دل و از جان


 


10) حرف ربط یا عطف (و) همچون ضمّه ای روی حرف پیش از خود قرار می گیرد؛


 چنان که روی (ل ) در مصراع بالا به کار رفته است.یا  "من و تو "را  می خوانیم (( مَ / نُ / تُ  ))  ، (( مرگ و زندگی )) را می خوانیم (( مَر/ گُ / زِن / دِ /گی ))   


             


 11) حروفی که در بعضی از واژه ها نوشته می شود ولی خوانده نمی شود در خط عروضی نیز حذف می‌شود؛


       خویش = خیش،  چه= چ ، تو = ت و...


 


  12)حروف مشدّد در املای عروضی دو بار نوشته می شود؛ دقت = دق/قت         شدت = شد/دت و ...


 


منبع دانشگاه المصطفی ص


نوع مطلب : کارگاه آرایه های ادبی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
سه شنبه 11 اردیبهشت 1397 01:21 ق.ظ
Highly energetic post, I enjoyed that a lot.
Will there be a part 2?
چهارشنبه 18 مرداد 1396 10:25 ق.ظ
Wow, wonderful blog layout! How long have you been blogging for?
you make blogging look easy. The overall look of your site is
excellent, let alone the content!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:18 ب.ظ
Hi I am so glad I found your weblog, I really found you by accident,
while I was researching on Bing for something else, Nonetheless I am here now and
would just like to say kudos for a remarkable post and a all round thrilling blog (I also love the theme/design), I don't have time to read it all at the minute but I have saved it and also added your
RSS feeds, so when I have time I will be back to read more, Please do keep up the great work.
شنبه 19 فروردین 1396 01:40 ب.ظ
Simply wish to say your article is as surprising. The clearness in your post is just nice and i could
assume you're an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed
to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the enjoyable work.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی